26 Şubat 2009

 
La Boheme
 
 
Metin
Giuseppe Giacosa & Luigi Illica
 
 
İlk oynanış; 1Şubat 1896, Torino
 
Devlet Operasında ilk temsil; 1948, Ankara
 
Başlıca Kişiler;
Marcello, ressam (Bariton)
Rodolfo, şair (Tenor)
Colline, filozof (Bas)
Schaunard, müzisyen (Bariton)
Benoit, ev sahibi (Bas)
Mimi, terzi kız (Soprano)
Parpignol, oyuncak satıcısı (Tenor)
Musetta, Mimi’nin arkadaşı (Soprano)
Alcindoro, Musetta’nın aşığı (Bas)
 
Konunun geçtiği çağ ve yer; 1830 yıllarında Paris
 
Manon Lescaut’nun başarısı üzerine Puccini eserini yönetmek üzere Manon’un ülkesine çağırılmış, şehrin güzelliklerine hayran kalmıştır. Onu en çok çeken yerlerden biri de genç sanatçıların ve öğrencilerin bulunduğu Monmarte semti olmuştur. Ün ve varlık peşinde koşan bu gençlerin hepsi yoksulluk içinde yaşıyordu fakat her şeye rağmen eğlenmenin yolunu buluyor, umutlarını kaybetmiyorlardı. Buna «Boheme» hayatı deniyordu. Besteci yine bu sıralarda Henri Murger’ın «Scenes de la Vie de Boheme – Bohem Hayatından Sahneler» adlı romanını okumuş, bestelemeye karar vermiş, del Lago’daki villasında tamamlamıştır. Murger romanında geçen yüzyılın ortasındaki Paris’deki Boheme hayatını gerçekten pek canlı bir şekilde anlatmıştır. Buna sebep olarak kendisinin bu hayatın içinde uzun yıllar yaşamış olması gösterilir. Romandaki başlıca kişilerin hayattan alındıkları bilinmektedir. Şair Roudolph, Murger’nin kendisidir. Romandaki Françine’in Manşonu adlı bölüm operanın konusuna temel olarak alınmıştır. Françine adlı kız Murger’nin bir hastane köşesinde ölen sevgilisi Lucile’dir. Lucile, operada yoksul dikişçi kız olan Mimi’dir.
 
 
 
BİRİNCİ PERDE
 
Sıkıntıları, endişeleri, alışkanlıkları, huyları ve zevkleri hemen hemem aynı olan dört arkadaş; şair Rodolfo, ressam Marcello, filozof Colline ve müzisyen Schaunard Monmartre’da eski bir evin çatı katında oturmaktadırlar. Perde açıldığı zaman camları buzlarla kaplı fakir döşeli bir çatı arası görülür. Ressam Marcello titreyerek «Kızıldenizi Geçiş» adlı tablosunu bitirmeye çalışmakta, şair Rodolfo soğuktan morarmış parmaklarıyla oyununu yazmaktadır. Marcello, odadaki son tahta eşya olan iskemleyi de belki günlerden beri yanmayan sobaya atmak isterse de Rodolfo oyununun perde perde yakılmasının daha doğru olacağını söyleyerek yerinden kalkar. İki arkadaşın zarif bir resitatif tekniğiyle işlenmiş diyaloguna orkestra ritmik, renkli buluşlarla eşlik etmektedir. İçeri filozof Colline girer ve Noel gecesine rağmen veresiye alış veriş ettikleri bakkalın kapalı olduğunu üzüntüyle bildirir. Kurtuluşu müjdelemek Schaunard’a kısmet olmuştur. Üç gün önce garip tabiatlı bir İngiliz’in, papağanına şarkı dersi vermek için angaje olmuş, parayı çabuk almak için flört ettiği hizmetçi kızın yardımıyla hayvanı zehirlemiş ders parasına kavuşmuştur. Cebi para, elleri yiyecek ve şarapla doludur, ayrıca odun da getirmiştir. Yemeği çatıda yiyip, Noel’i Cafe Momus’da kutlayacaklardır. Dört arkadaş neşeyle sofrayı kurup sobayı yakarlarken ev sahibi Benoit gelir. İki aydır birikmiş olan kira borçlarını almaya gelmiştir. Dostlar adamı bir kızla gördüklerini, eğer borcu istemekte devam ederse karısına haber vereceklerini söyleyerek kahkahalar arasında kapı dışarı ederler. Artık Cafe’ye gitmemek için bir sebep kalmamıştır. Üç arkadaş çıkarlar, Rodolfo dergiye yazacağı kısa hikâyeyi bitirmek üzere kalır. Yazısını tamamlamak üzereyken kapı çalınır, şair kapıyı açar. Kapıda soluk benizli güzel bir kız durmaktadır. Şamdanı sönmüştür, delikanlı kendi şamdanından kızın mumunu yakar. Fakat kızın güzelliği karşısında şaşkındır. Gitmesi için kapıyı açınca şamdanı tekrar söner, kız telaşla anahtarını düşürür. Her iki genç karanlıkta anahtarı aramaya koyulurlar, bir aralık Rodolfo’nun eli, kızın elini bulur, genç şair duygularını; «Bu küçük el ne kadar soğuk» cümlesiyle anlatmaya koyulur (Che gelida manina). İçeri vuran ay ışığı her ikisini de büyülemiş gibidir. Bu defa Mimi, kendini tanıtır, yoksul hayatını açıklar (Mi chiamano Mimi). Hikâyesi basit ve kısadır. Dışardan üç arkadaşın sesi duyulur, Rodolfo’yu beklemekte, sabırsızlanmaktadırlar. İlk bakışta birbirlerine âşık olan gençler ay ışığı altında kendilerini unutmuşlardır. Kemanların tatlı melodisi, arpın su damlalarına benzeyen tınıları eşliğinde beraberce aşk şarkısına başlarlar (O soave fanciulla). Kol kola kapıdan çıkarlarken pere kapanır.
 
 
 
İKİNCİ PERDE
 
Noel gecesi Monmartre’da Cafe Momus’un önü.
 
Her sınıfa mensup insan kalabalığı neşeyle dolaşmaktadır (Arranci, datteri). Rodolfo ile Mimi üç arkadaşın oturduğu masaya yaklaşırlar. Şair, kızı onlara tanıtır. Bu sırada yanlarına Parpignol yaklaşır, Marcello, Mimi’ye Rodolfo’dan bir hediye kabul edip etmeyeceğini sorar. Mimi, gururla şapkasını gösterir, şair sevgilisine Noel için almıştır. Hepsi neşeyle konuşmakta, aşk hakkında yarı ciddi fikirler yürütmektedir. Bu sırada ressam Marcello’nun eski sevgilisi Musetta, yanında Alcindoro adlı zengin bir adamla görünür. Kıskanç ressam garsona seslenir; «Bana bir şişe zehir getir». Musetta, yanlarındaki masaya oturmuştur. İki gencin ayrılmış olmalarına rağmen birbirlerini sevdikleri anlaşılmaktadır. Aralarında masadan masaya atışmalar başlar, Musetta çapkınca pozlarla ve Marcello’nun homurtuları arasında ünlü cilveli valsini söyler (Quando me’n vo’soletta). Parça bitince çığlıklarla ayakkabısını ayağından fırlatıp atar, sözde ayağını sımıştır. Alcindoro’ya derhal yeni bir ayakkabı getirmesini söyler. Zavallı ihtiyar uzaklaşınca gençlerin oturduğu masaya koşar, sevgilisi Marcello’nun kolları arasına düşer. Neşe son haddini bulmuştur. Noel geçidi başlar. Gençler gitmeye karar verirler. Musetta, her iki masaya ait hesap pusulasının biraz sonra gelecek olan ihtiyar tarafından ödeneceğini söyler, hepsi kol kola geçide katılarak uzaklaşırlar. Alcindoro yeni bir çift ayakkabıyla döner, iki hesap pusulasıyla karşılaşır, bir iskemleye yıkılırken perde iner.
 
 
 
ÜÇÜNCÜ PERDE
 
Karlı bir Şubat sabahı Quartier Latin’de bir alan.
 
Solda bir meyhane, sağda uzun bir cadde görülmektedir. Paris uyunmakta, sütçü, yumurtacı ve işçiler geçmektedir. Sahneye bitkin bir halde Mimi girer. Meyhaneden Musetta’nın sesi gelmektedir. Mimi, garsona Marcello’yla görüşmek istediğini söyler. Marcello, meyhanenin dışına çıkar, Mimi’yi içeri çağırır fakat Mimi onunla yalnız konuşmak istemektedir. Ressam meyhaneye resimler yapmakta, Musetta şarkı dersleri vermektedir. Mimi, son günlerde olanları anlatır (Oh! Buon Marcello aiuto). Rodolfo onu kıskanmakta, üzmektedir. Aralarında başlayan bir tartışma Rodolfo’nun evden çıkıp gitmesiyle sonuçlanmıştır. Marcello, bunlardan haberi olduğunu hatta o anda Rodolfo’nun meyhanede bulunduğunu söyler. Kendisiyle konuşacağını vaat eder. Mimi bir ağacın arkasına saklanır, Marcello içerden Rodolfo’yu çağırarak ona öğütler vermeye başlar. Fakat Rodolfo’nun kararı kesindir. Kıza verecek hiçbir şeyi, ne parası ne eşyası hatta ne de yiyeceği vardır. Üstelik Mimi hastadır ve ölümünden korkmaktadır. Bunları duyan kız sessizce ağlamaya başlar, öksürük nöbeti tutmuştur. Ağacın arkasından çıkarak sevgilisine yaklaşır, her ikisi de çaresizlik içindedir. İçerden Musetta’nın kahkahasını duyan kıskanç Marcello hırsla meyhaneye girer. Yalnız kalan iki sevgilinin kederli veda düeti duyulur (Addio, o dolce svegliare). Bu sırada Marcello ve Musetta gözükürler. İki çift arasında zarif bir Quartet başlar. Rodolfo ve Mimi ayrılmamaya, bahara kadar beklemeye karar verirler. Kol kola yavaş adımlarla uzaklaşırlarken perde meyhanede kavga eden Marcello ve Musetta’nın bağırmaları ve kırılan tabak sesleri arasında kapanır.
 
 
 
DÖRDÜNCÜ PERDE
 
Birinci perdedeki çatı katı.
 
Rodolfo ve Marcello sevgililerinden ayrılmışlardır. Çalışırken onlardan bahsetmekte, anılarıyla avunmaktadırlar. İçeri Colline ve Schaunard girer. Colline, tuzlu balık sepetini masaya koyar, herkesin neşesi yerine gelmiş, Boheme atmosferi tekrardan canlanmıştır. Yoksulluklarıyla alay etmektedirler. Colline, biraz sonra Kral tarafından kabul edileceğini bildirirken, Schaunard onları ziyafet sofrasına çağırır. Diğer yan da Rodolfo ve Marcello dans etmektedirler. Birdenbire kapı çalınır. İçeri heyecanla Musetta girer, Mimi’nin merdivenlerde yığılıp kaldığını bildirir. Beraber yaşadığı kontu terk etmiştir. Rodolfo kapıya doğru koşar, ayakta duramayacak kadar bitkin olan Mimi ile karşılaşır. Gençler Mimi’yi içeri getirirler ve yatağa yatırırlar. Musetta küpelerini satıp doktor getirmek üzere Marcello ile birlikte çıkar. Mimi’nin elleri buz gibidir, bir manşon olsa ısınacaktır. Colline durumu anlar, satmak üzere eski paltosunu koltuğunun altına sıkıştırır, emektar paltoya bir veda şarkısı söyleyerek odayı terk eder (Vecchia zimarra, senti). İki sevgili odada yalnızdır. Birinci perdenin aşk düetindeki motifler eski bir rüyayı hatırlatır gibi orkestrada belirir. Hüzünlü bir diyalog başlar, tanıştıkları ilk gece, ayışığı, sevinç, neşe artık hepsi bir hayalden ibarettir (Sono andati?). Mimi bir öksürük nöbetiyle sarsılır. Bütün dostlar yavaş yavaş dönmektedirler. Doktor yoldadır, Marcello bir şişe ilaç almış, Colline manşonu getirmiştir. Herkes sessiz durmakta, Musetta dua etmektedir. Rodolfo, perdeyi kapatmak için pencereye doğru ilerler. Mimi hareketsizdir. Schaunard, kızın nefes almadığını fark eder, Marcello’ya; «Öldü!» diye fısıldar. Herkes başını eğmiş hıçkırıklarını tutmaya çalışmaktadır. Rodolfo geri döner, anlamıştır, «Mimi» diye haykırarak yatağa kapanır. Orkestrada aşk teması yükselirken perde Rodolfo’nun hıçkırıkları arasında kapanır.

 

iLGiLi HABERLER / YAZILAR